De tien Volmaaktheden – Parami

Kwaliteiten op het pad naar spirituele ontwikkeling

In veel boeddhistische tradities worden de tien parami gezien als kwaliteiten die zich gaandeweg ontwikkelen op het pad van innerlijke bevrijding. Ze worden wel aangeduid als de ‘volmaaktheden’ of ‘perfecties’, maar dat kan het voor sommige mensen ook wel wat ’te groot’ maken. Het gaat niet om perfect gedrag, maar om kwaliteiten die richting geven aan je leven en beoefening. Ze vormen een soort innerlijk kompas. Dus niet zozeer als een moreel gebod, maar meer als een uitnodiging tot spirituele ontwikkeling. Voor mij zijn het vooral ook kwaliteiten om regelmatig op te reflecteren.

Wie zich langere tijd bezighoudt met meditatie, merkt dat de praktijk niet alleen gaat over techniek of aandacht, maar ook over de manier waarop je in het leven staat. Hoe ga je om met anderen? Wat drijft je? Hoe ga je om met tegenslag, met begeerte, met de neiging om te controleren? De tien parami zijn dan ook geen afzonderlijke idealen, maar aspecten van een bredere ontwikkeling naar wijsheid en vrijheid. Als je leven meer in lijn komt met deze kwaliteiten, kan dit een effect hebben op de verdieping van je meditatieproces.

De tien paramis zijn:

• Dana – vrijgevigheid
• Sila – moreel gedrag
• Nekkhamma – verzaking
• Panna – wijsheid
• Viriya – energie / volharding
• Khanti – geduld
• Sacca – waarachtigheid
• Adhitthāna – vastberadenheid
• Metta – liefdevolle vriendelijkheid
• Upekkha – gelijkmoedigheid

1. Vrijgevigheid – dana

De beoefening van vrijgevigheid is een eenvoudige maar krachtige manier om het hart open te maken. Denk bij vrijgevigheid niet alleen aan materiële zaken, maar ook aan bijvoorbeeld aandacht, tijd en vriendelijkheid. Vrijgevigheid staat tegenover zelfgerichtheid en hebzucht. Het is een tegengift dat het vermogen vergroot om werkelijk te geven zonder bijbedoeling. Vrijgevigheid is niet voor niets de eerste parami, het opent namelijk de weg naar innerlijke ruimte.

2. Moreel gedrag – sila

Ethiek is geen extern opgelegd systeem (althans dat zou het niet moeten zijn), maar meer een natuurlijk gevolg van helderheid en verbondenheid. Moreel gedrag betekent dat je zorgvuldig omgaat met anderen en met jezelf. Je hebt de intentie om geen onnodige schade te berokken. Je leeft zoveel mogelijk met aandacht voor de gevolgen van je handelen. In de beoefening vormt dit een basis van veiligheid en vertrouwen, zowel intern als in contact met de wereld. Zie hiervoor ook de ethische aspecten van Het Achtvoudige Pad.

3. Verzaking – nekkhamma

Verzaking heeft nog wel eens een negatieve associatie in het Westen, maar het is juist een vreugdevolle kwaliteit. Het gaat om het vermogen om los te laten van datgene dat ons lijden geeft. Dat is nog niet zo makkelijk, omdat het vaak ook gaat om dingen waarvan we genieten of waarvan we denken dat het essentieel voor ons – of anderen – is. Natuurlijk mag je gewoon genieten, maar het gaat er vooral om in te zien dat gehechtheid aan zintuiglijk genot, aan controle of bezit uiteindelijk geen duurzame vervulling brengt. Verzaking bevrijdt energie die anders verloren gaat in eindeloos najagen. In meditatie wordt dit tastbaar wanneer je leert rusten in eenvoud. Verzaking gaat ook over niet te veel te plannen en los te komen van teveel en onnodige verantwoordelijkheden.

4. Wijsheid – panna

Wijsheid in deze context is meer dan intellectueel inzicht. Het gaat om een diep doorvoeld begrip van vergankelijkheid, onbevredigdheid en het ontbreken van een vast zelf (ook wel de drie karakteristieken van bestaan). Wijsheid zoals dit is bedoeld in het boeddhisme komt niet alleen voort uit studie, maar vooral uit directe ervaring. In (Vipassana) meditatie ontstaat dit vaak wanneer je de dingen leert zien zoals ze zijn, zonder oordeel of verzet. Dan ontstaat helderheid, en daarmee ook mededogen.

5. Energie – viriya

Deze parami gaat over de kracht van inzet. Niet de gespannen inspanning van willen presteren, maar de gestage toewijding aan wat ertoe doet. Energie is nodig om op te staan als je gevallen bent, om je aandacht te herhalen wanneer die afdrijft. In het meditatieproces wordt energie vaak gezien als iets dat in balans moet zijn met ontspanning. Te weinig energie leidt tot traagheid, te veel tot onrust.

6. Geduld – khanti

Geduld is een vorm van kracht. Het is de bereidheid om te blijven bij wat moeilijk is, zonder iets te willen fixen of te vermijden. In plaats van strijd levert geduld een zachte aanwezigheid op, waarin verandering vanzelf kan plaatsvinden. Het is een parami die vaak groeit in moeilijke omstandigheden, wanneer er niets anders op zit dan blijven ademen en aanwezig zijn bij wat zich aandient. Geduld is ook nodig voor het meditatieproces. Zeker als je te maken hebt met streven voortkomend uit verwachtingen zoals een stille geest of diepgaande inzichten.

7. Waarachtigheid – sacca

Waarachtigheid betekent dat je trouw bent aan wat je van binnen weet of aanvoelt. Het wordt ook wel waarheidsliefde genoemd. Je zegt geen dingen die niet kloppen. Je verdraait je ervaring niet om ergens bij te horen of om iets te krijgen. Waarachtigheid is een basis voor vertrouwen, in jezelf en in relaties. In meditatie is het nauw verbonden met eerlijk waarnemen: wat gebeurt er werkelijk, los van verhalen of wensdenken?

8. Vastberadenheid – adhitthana

Ook wel toewijding. Deze kwaliteit komt naar voren wanneer je ergens bewust voor kiest en daaraan vasthoudt, ook als het even moeilijk wordt. Vastberadenheid is geen koppigheid, maar een diepe innerlijke toewijding. Zelf noem ik het ook wel ‘liefdevolle vastberadenheid’. In meditatie kan het betekenen dat je besluit om – zonder oordeel – bij de adem te blijven terugkomen, hoe vaak je aandacht ook afdwaalt. In het leven kan het de kracht zijn om trouw te blijven aan je waarden, ook als dat tegen de stroom ingaat. In die zin valt dat ook samen met de kwaliteit verzaking.

9. Liefdevolle vriendelijkheid – metta

Metta is een hartkwaliteit die je kunt ontwikkelen in meditatie. Specifiek met metta meditatie, maar het is ook het effect van bijvoorbeeld samatha en vipassana meditatie. Maar liefdevolle vriendelijkheid komt vooral tot leven komt in contact met de wereld. Het is de bereidheid om anderen het goede te gunnen, ongeacht wie ze zijn. Het gaat over een onbegrensde en onvoorwaardelijke liefdevolle vriendelijkheid. Metta omvat ook jezelf. Wie metta ontwikkelt, merkt dat het hart minder snel verhardt of sluit in moeilijke situaties en conflicten.

10. Gelijkmoedigheid – upekkha

Gelijkmoedigheid is de perfectie van innerlijke vrede. Het betekent dat je aanwezig kunt zijn bij vreugde en bij pijn (alle Wereldse Winden), zonder gehechtheid of afkeer. Het is geen onverschilligheid omdat het altijd samengaat met liefdevolle vriendelijkheid.

Ondersteunde kwaliteiten

De parami’s staan niet los van elkaar. Deze kwaliteiten ondersteunen elkaar, vullen elkaar aan en komen tot leven in de praktijk van alledag. Ze zijn bijzonder ondersteunend voor het meditatieproces.

Je hoeft ze niet ‘te behalen’, maar ze ontwikkelen zich vanzelf wanneer je vanuit aandacht, de juiste intenties en toewijding leeft. Eenmaal op het spirituele pad, groeien ze vaak ook ongemerkt.

Je zou kunnen zeggen: de parami’s zijn niet het doel van het pad, maar het pad zelf.

Reflectie

De paramis zijn ook een heel mooi rijtje om regelmatig op te reflecteren. Kies bijvoorbeeld één kwaliteit uit en stel je vragen als:
– Welke rol speelt dit nu in mijn leven?
– Is er stress of lijden aan te wijzen dat (mede/mogelijk) voortkomt uit het gemis van deze kwaliteiten?
– Is er lichtheid of bevrijding op te merken dat voortkomt uit de ontwikkeling van deze kwaliteiten?
– In hoeverre kan of mag ik hier meer mee doen?

Het is daarbij de uitnodiging dat je hier zoveel mogelijk oordeelloos naar kijkt, maar vanuit een liefdevolle intentie deze kwaliteiten uitnodigt om zich in jou verder te ontwikkelen.

Voor het laatst bijgewerkt op 2 mei 2025 door Gerjan Schoemaker

Overzicht komende activiteiten