Nadelen meditatie onderzoek

Negatieve effecten van meditatie volgens onderzoek

Wat zijn de nadelen van mindfulness en meditatie? Kan meditatie ook gevaarlijk zijn?

Uit een online onderzoek onder 1232 mensen die mediteerden gaf meer dan een kwart dat ze ook wel eens onprettige ervaringen gehad, gerelateerd aan de meditatie beoefening. Waaronder angstgevoelens en onprettige emoties. Het percentage dat dit heeft ervaren verschilde per meditatietechniek. Het onderzoek werd gedaan onder mensen die minimaal 2 maanden ervaring hebben met meditatie.

Uit het wetenschappelijk onderzoek kwam ook naar voren dat de onprettige ervaringen een minder waren bij vrouwen en religieuze mensen. Mensen die vaker herhaaldelijk negatief denken, mensen die zich enkel bezighouden met deconstructieve vormen van meditatie (waaronder Vipassana meditatie), en degene die een meditatie retraite hadden ondergaan, gaven meer aan op een bepaald punt in  hun leven onprettige ervaringen te hebben ervaren gerelateerd aan het meditatieproces.

De vraag die mensen moesten beantwoorden was:

“Heb je ooit bijzonder onaangename ervaringen gehad (b.v. paniek, angst, verstoorde emoties of gedachten, veranderd zelfgevoel of het anders ervaren van de wereld), warvan je denkt dat het gerelateerd is aan je meditatiebeoefening?”

Mijn persoonlijke visie en kritiek op het onderzoek

Het is evident en niet meer dan logisch dat mensen die mediteren ook onprettige ervaringen hebben gerelateerd aan de meditatie. Het meditatieproces is er juist op gericht om datgene dat we normaal onderdrukken of aan voorbijgaan op te laten komen, om er vervolgens mee aan de slag te gaan. Dat kunnen zelfs ervaringen zijn die we dermate hebben verdrongen dat we niet eens wisten dat ze er waren. Is dat prettig? Nee natuurlijk niet. Maar als we er echt toegewijd mee aan de slag gaan kunnen we tot een transformatie komen waarbij we ons juist een stuk ‘gelukkiger’ voelen dan voordat we begonnen met mediteren. 

De reden dat mensen die deconstructieve vormen van meditatie toepassen zoals Vipassana meditatie en mensen die een meditatie retraite hebben ondergaan vaker te maken hebben gehad met onprettige ervaringen is ook niet onlogisch, omdat zij een stuk dieper gaan. Veel andere vormen van meditaties zijn ook wel ‘feel good’ meditaties. Die helpen je om tot rust te komen of misschien zelfs bliss ervaringen te krijgen, maar dit zijn veelal slechts tijdelijke ervaringen. Het helpt even, maar daarna gaan mensen veelal weer op dezelfde wijze verder met hun leventje.

De conclusie dat mensen die mediteren ook onprettige ervaringen hebben gerelateerd aan de meditatie klopt dan ook wel. Maar dit is dus niet perse iets negatiefs.

Technieken als Vipassana meditatie helpen ons juist een andere houding te ontwikkelen bij wat onprettig is. Het helpt ons weerstanden te verminderen, waardoor we uiteindelijk juist meer moeiteloos kunnen leven. Met minder stress bij onprettige ervaringen.

Wat we wel kunnen leren van het onderzoek, is dat meditatie iets (onprettigs) kan triggeren waar je iets mee moet. Als je (al dan niet met professionele hulp) er niets mee doet kan het wellicht zo zijn dat je onprettige ervaring blijft hangen. In dat geval zou je het misschien wel een ‘negatief effect’ kunnen noemen. Ik weet zo geen onderzoeken die dit onderbouwen, maar ik vermoed dat dit zeker af en toe gebeurd. Dit zal dan vaak zijn vanuit onbekwaamheid bij de persoon en niet zozeer uit gebrek van motivatie en toewijding voortkomen. Want als je met een dermate onprettige ervaring zit, is de mens toch geneigd manieren te zoeken om hier vanaf te komen. 

Daarnaast is het ook de vraag, of hetgeen waarmee de persoon te dealen krijgt, wel te verhelpen is en als het al te verhelpen is of dit kan zonder professionele begeleiding. Nu heb ik hier geen onderzoeken naar gevonden, maar uit eigen ervaring weet ik dat er mensen zijn die tijdens een retraite te maken krijgen met depersonalisatie. Ook gaan verhalen ten ronde van derealisatie en psychotische symptomen zoals hallucinaties en stemmingsstoornissen. Daarbij is het natuurlijk de vraag of dit komt door de meditatie op zichzelf, of dat deze stoornissen al latent aanwezig waren en deze vroeg of laat sowieso getriggerd zouden worden en dat meditatie nu hetgeen was wat de psychotische symptomen heeft geactiveerd. Hoe dan ook, dient er dus wel rekening mee gehouden te worden dat dergelijke symptomen tijdens meditatie, en met name tijdens langere retraites, kunnen optreden (zie ook verderop in dit artikel waar ik hier uitgebreid op inga).

In tegenstelling weet ik dat er veel mensen, soms zelfs op advies van hun therapeut of psychiater, bij mij zijn gaan mediteren als aanvulling op opvolging op het reguliere traject dat ze (hebben) gedaan. En met de nodige baten. Dit geldt voor verschillende psychische klachten van ADHD tot aan depressie en psychoses. Meditatie kan dan misschien de trigger voor psychotische klachten zijn, het kan daarentegen ook helpen bij het omgaan bij psychotische symptomen. Mogelijk helpt het zelfs ook om de symptomen te verminderen, volgens enkele van mijn leerlingen in ieder geval wel, maar dat is natuurlijk niet wetenschappelijk onderbouwd. 

Een dergelijk onderzoek is dus interessant, maar er worden niet altijd de juiste conclusies aan verbonden. Als je onprettige, emotionele ervaringen ervaart vanwege meditatie, is dat niet altijd negatief. In principe is het dus juist een van de gewenste effecten van meditatie om het te verwerken en/of er beter mee om te gaan.

Enkele voorbeelden van hoe 1 zo’n onderzoek breed in de media wordt uitgezet en ofwel het verkeerd interpreteert, ofwel de interpretatie aan de (wellicht met het thema onbekende) lezer over laat en het bovendien aan de suggestieve kant is geschreven wat de indruk wekt dat meditatie in zo’n 25% van de gevallen negatief uitpakt:

https://www.newscientist.com/article/2202323-a-quarter-of-people-who-meditate-experience-negative-mental-states/

https://www.medicalnewstoday.com/articles/325167

https://crev.info/2019/05/some-meditation-practices-can-be-scary/

http://www.slate.fr/story/193917/la-meditation-peut-aussi-etre-dangereuse

https://www.inc.com/chris-matyszczyk/believe-in-meditation-new-science-says-shockingly-bad-side-effects.html

https://www.sciencealert.com/new-evidence-reveals-there-s-a-darker-side-of-meditation

Dit zijn allemaal websites die hun artikel baseren op-, of refereren naar het onderzoek, zonder werkelijk na te gaan of er bij te vermelden wat voor conclusies je eraan kunt verbinden. Sommigen trekken zelf overigens wel conclusies zoals:

“Een kwart van de mensen die mediteren ervaren negatieve mentale toestanden”

“Sommige meditatie technieken kunnen eng zijn”
“Meditatie kan ook gevaarlijk zijn”
Schokkende bijeffecten van meditatie”

“De donkere kant van meditatie”

Dit is nog slechts een klein aantal van de websites die naar dit onderzoek verwijzen. Op het moment van schrijven linken er maar liefst 218 websites naar dit ene onderzoek.

Er zijn ook artikelen die meer genuanceerd over het onderzoek schrijven en aangeven dat de uitkomsten aanleiding zijn om nader onderzoek te doen naar meditatie:
https://www.ucl.ac.uk/news/2019/may/meditation-needs-more-research-study-finds-25-suffer-unpleasant-experiences

https://www.bbc.com/future/article/20190813-burnout-anxiety-stress-proof-relief

https://medicalxpress.com/news/2019-05-meditation-percent-unpleasant.html

https://www.spektrum.de/news/haeufig-negative-erfahrungen-beim-meditieren/1645842

Dit artikel gaat er dieper op in en betrekt er meer bij:

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/06/07/wat-als-mediteren-fout-loopt/

Hierin wordt ook mijn redenering, over dat onprettige ervaringen bij het meditatieproces horen, ondersteund. Zo staat er in dit artikel:
“Traditioneel werd dus zeker niet flauw gedaan over de mogelijke neveneffecten van meditatie. Ze werden erkend als een onderdeel van het pad, iets waar je vroeg of laat mee te maken krijgt. En waar je dus maar beter op voorbereid bent.”

En toch staat er verderop in het artikel een suggestief stuk waardoor het lijkt dat 25% van de mensen die mediteren een negatieve meditatie-gerelateerde ervaring hebben gehad. Daarbij wordt vervolgens geschreven “Véél meer dan je zou verwachten.”.

Naar mijn persoonlijke interpretatie hoeft onprettig dus niet perse negatief te zijn.

Andere verbanden en andere wetenschappelijke onderzoeken

Natuurlijk zijn er ook extreme incidenten te vinden van mensen die tijdens een retraite in grote psychische problemen zijn beland. Zoals het verhaal van Michael Holden die onder politiebegeleiding, gehandboeid vanuit een Boeddhistisch klooster naar een psychische instelling is gebracht. 

Maar ook hier is het dus de vraag of de psychose in potentie al aanwezig was en dat meditatie iets heeft getriggerd wat anders wellicht op een ander moment het had getriggerd? Bij deze persoon was er ook al eerder een opname geweest waarbij drugsgebruik de oorzaak was:
“In mijn twintiger jaren toen ik werkte als journalist in Londen, nam ik recreatieve drugs om mij negen dagen wakker te houden. Aan het einde was ik psychotisch, gesegmenteerd, verdoofd en werd ik gedurende vier maanden in het ziekenhuis gehouden”.

Een ander voorbeeld is die van Imke Gilsing. Op het moment dat ik dit verslag schrijf en nader onderzoek doe naar de verbanden tussen meditatie en psychoses, ontvang ik een e-mail waarin het boek “Een dag uit het leven van Tinkerbel” wordt aanbevolen. Heel bijzonder dat ik precies op dit moment deze e-mail ontvang. In de aankondiging staat:
“Tijdens een retraite kreeg zij een psychose. In een maandenlange gedwongen opname dacht ze dat ze Tinkerbel was en een relatie had met Jelle Brandt Corstius.”

Zover mij bekend zijn dit incidenten, maar moet natuurlijk wel onderkent worden dat psychische klachten wel degelijk kunnen ontstaan tijdens- of als gevolg van meditatie en retraites. Dit dient niet gebagatelliseerd te worden en het zijn ook verschrikkelijke gevallen. Maar voor zover mij bekend zijn dit dus incidenten en is het niet bekend of de klachten anders op een later moment zich mogelijk of waarschijnlijk ook hadden aangediend. Ik heb nog research gedaan om te kijken of ik meer kon vinden over de relatie tussen meditatie en psychoses, maar hier kon ik verder niet veel over te vinden. 

Zie bijvoorbeeld dit artikel waarin meerdere incidenten nader zijn bekeken:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31668156/

Ook in dit rapport worden verbanden gelegd tussen meditatie en psychoses:
https://meditatinginsafety.org.uk/wp-content/uploads/2017/05/Kuijpers_2007.pdf
Waarbij onder meer wordt gesteld:
“Ongeveer de helft van de patiënten had een psychiatrische geschiedenis, vooral met psychotische symptomen. Volgens de klinische beschrijvingen van ICD-10, leden de meeste patiënten aan een acute en voorbijgaande psychotische stoornis. Volgens de DSM-IV zouden criteria zouden ze de diagnose Korte Psychotische Stoornis hebben gekregen”.

en 

“Met betrekking tot mogelijke kwetsbaarheidsfactoren, lijkt er een verhoogd risico te zijn op aan meditatie gerelateerd optreden van psychotische symptomen bij personen met een geschiedenis van psychiatrische symptomen of met een bepaalde persoonlijkheidsstructuur, en in gevallen van slaapgebrek of lichamelijke uitputting…”

“toestanden van fysieke uitputting werden veroorzaakt door vasten en slaapvermindering tijdens langdurige, ongeleide en intense meditatie, ook wel omschreven als wanpraktijken van meditatie.”

en

“Concluderend, meditatie kan een stressfactor zijn bij kwetsbare personen en kan resulteren in een vrij specifiek psychotisch syndroom: acute en voorbijgaande psychotische stoornis. Deze zijn hoogstwaarschijnlijk ‘self-limiting’ en is er dus niet altijd een antipsychotische behandeling nodig.”

Mijn persoonlijk advies naar aanleiding van deze onderzoeken

Ik zie in ieder geval geen reden om meditatie, mindfulness of retraites te ontraden, tenzij je in behandeling bent bij een arts vanwege psychische klachten. Ga in dat altijd in overleg met je behandelend arts. Als je in het verleden bent behandeld voor psychische klachten, of als je weet dat er een verhoogde kans is dat deze eens in je leven optreden (bijvoorbeeld als het om iets gaat dat erfelijk is), is het raadzaam advies in te winnen bij een arts om deze te laten bepalen of in ieder geval mee te laten denken of het wel, of juist niet verstandig is. Het zal vaak lastig te bepalen zijn of mensen er baat bij hebben of dat het juist schadelijk zal zijn. Zover bekend zijn het incidenten waarbij mensen zware psychische klachten gerelateerd aan meditatie en retraites overhouden, maar kunnen deze wel zeer ernstig zijn.

Het is altijd raadzaam om te mediteren of een mindfulness cursus te doen bij iemand met ruime ervaring, zodat deze je ook kan ondersteunen tijdens je persoonlijke proces. Óf dat je iemand anders aan de zijlijn hebt die je daarbij kan ondersteunen. Indien nodig kunnen zij je ook doorverwijzen naar de reguliere zorg. 

Ook lijkt het mij niet verstandig om zonder ervaring te beginnen met bijvoorbeeld een tien daagse stilte retraite. Beter is het langzaam op te bouwen, bijvoorbeeld door eerst een half jaar tot een jaar onder begeleiding te mediteren, dan eens een drie- of vierdaagse retraite met begeleiding en dan kun je eens een tiendaagse retraite overwegen als dat veilig voelt.

Positieve effecten van meditatie

Lees ook het artikel dat ik heb uitgewerkt over onderzoek naar de positieve effecten van mediatie, waaronder het verminderen van stress, angst, negatieve gedachte en het verbeteren van het immuunsysteem.

Gerjan Schoemaker


Meditatie Retraites

Wij organiseren regelmatig meditatie retraites en meditatie dagen.

Meditatie Inspiratiemails

Ontvang inspiratiemails met o.a. retraite aankondigingen, meditatievideo's en tips.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


Ontvang inspiratiemails met:
- Aankondigingen van retraites
- Meditatievideo's e.a. inspiratie